Люблю цябе такой, якая ёсць, зямля бацькоў святая


101489488

20-21 красавіка бягучага года ў нашым райцэнтры адбыўся навукова-практычны семінар “Пастаўшчына на гісторыка-культурнай карце Беларусі”, ініцыяваны Інстытутам мовазнаўства імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (пра гэту падзею расказвалася ў 35-ым нумары “Пастаўскага краю” за 3 мая). А напярэдадні яго арганізатары сумесна з рэдакцыяй райгазеты аб’явілі конкурс творчых работ на тэму “Люблю цябе такой, якая ёсць, зямля бацькоў святая”. Прапануем увазе чытачоў конкурсную работу, якой журы прысудзіла першае месца.

Я ўжо пенсіянерка. Жыву ў Паставах. За сваё доўгае жыццё давялося крыху пабачыць свет. Была ў Маскве, Ленінградзе, Польшчы, аб’ездзіла ўсю Беларусь, Прыбалтыку, была ва Украіне. Многа прыгожых мясцін. Але гэта прыгажосць нібы чужая вопратка, якая не грэе. І калі зімовымі начамі не спіцца, то ўспамінаю не Маскву, не Кіеў, а сваю родную вёсачку Міхнічы. Пералічваю, колькі было хат у вёсцы (хоць добра ведаю, што стаяла іх 60), каго было больш — мужчын ці жанчын. Мне ніколі не хацелася яшчэ раз паехаць у Варшаву ці Ленінград. Пабывала там у свой час, пабачыла многа цікавага, прыгожага — і ўсё. Затое як хацела б апынуцца ў сваёй вёсачцы ў 50-60-ыя гады, калі ў ёй віравала жыццё, было шмат жыхароў, убачыць хаты з саламянымі стрэхамі, гразкую вуліцу, увайсці ў бацькоўскую хату ў той час, калі былі жывыя тата і мама, дзе з усёй абстаноўкі — стол, дзве лавы, табурэткі, ложкі, печ і “нясёная” маміна шафа. На падлозе саматканыя палавічкі, фікус пад акном, абразы на сцяне і на цвіку татава скрыпка. У маладосці ён добра граў на ёй, хаця не ведаў ні адной ноты. У савецкі час пасля цяжкай працы ў калгасе было не да музыкі. Але ў вялікія святы тата браў у спрацаваныя рукі скрыпку. Я глядзела, як яго агрубелыя, патрэсканыя ад працы пальцы трапяталі па струнах старэнькай скрыпкі, здабываючы з яе душы чароўныя мелодыі.

У нашай вёсцы не было ніякіх гістарычных каштоўнасцей, толькі стары драўляны крыж, які стаяў паміж вуліц, што вялі на Савічы і Жалязоўшчыну. Ніхто не памятаў, калі яго паставілі і хто гэта зрабіў. Вакол крыжа была абгародачка. Жанчыны ў ёй сеялі кветкі. Крыж выстаяў падчас войнаў і камуністычнага ліхалецця. Стаіць і цяпер, толькі ўжо няма каля яго кветак. Пазарасталі вуліцы, што вялі на Савічы і Жалязоўшчыну.

Няма ў Міхнічах ні возера, ні ракі, затое бяжыць ручай, які амаль ніколі не перасыхаў. У дзяцінстве мне вельмі падабалася вясной назіраць, як ён прачынаецца ад зімовага сну. Спачатку з-пад снегу даносіўся нейкі незразумелы звон, быццам хто стукаў срэбнай лыжачкай па шклянцы. Потым сям-там на паверхню пачынала выбівацца вада. А за ноч ці за суткі наш невялікі ручаёк ператвараўся ў магутны паток, які, булькаючы і прытанцоўваючы ў вадаваротах, нёсся праз наш і іншыя агароды, праз двары дамоў, што стаялі недалёка ад ручая, праз высокі мост каля крыжа на сустрэчу з рэчкай Лучайкай.

З акна нашага дома віднеўся лес Дубнікі. Любіла глядзець, як ён мяняецца на працягу года. Вясной з шэрага натоўпу дрэў паміж панурымі цёмна-зялёнымі елкамі пачыналі выяўляцца постаці бярозак, асін, вольхаў у нейкіх незвычайна прыгожых блакітна-зялёных сукенках. Летам лес станавіўся падобны на цёмную зубчастую сцяну. Восенню — на рознакаляровы дыван, прыбіты да гарызонта.

А як прыгожа станавілася ў Міхнічах вясной, калі на вуліцы падсыхала гразь! Кожны жыхар вёскі насупраць сваёй сядзібы прыбіраў вуліцу. Абапал дарогі капалі канаўкі, па якіх дажджавая вада сцякала ў ручай. Каля кожнай хаты раслі бэз, акацыя, чаромха, язмін. Побач з нашай хатай быў здзічэлы суседскі сад, расло некалькі яблынь, сліў. Мы гэты сад звалі Гіленчынай амшарай. У канцы мая — пачатку чэрвеня там спявалі салаўі. Лета ў сярэ­дзіне мінулага стагоддзя часта было спякотным, з навальніцамі. Хмары ў нашай мясцовасці часцей прыходзяць з захаду ці з поў­дня. Паўднёвую хмару мама звала нарачанкай і вельмі баялася яе. І сапраўды страшна было глядзець, як змрочная хмара расла, падымалася, нібы хамелеон, мяняла колер ад сіняга да жудаснага цёмна-ліловага. Вогненныя стрэлы бліскавіц паласавалі яе ўздоўж і ўпоперак. Мама ў такія хвіліны шаптала малітвы, а тата заўсёды сядзеў пад хатай і назіраў, каб чаго не здарылася. Пасля навальніцы ўсе вяскоўцы выходзілі на вуліцу, дзяліліся ўражаннямі. Басаногія дзеці мералі лужыны.

У жніўні, калі для калгаснай жывёлы кармы былі ўжо нарыхтаваны, вяскоўцам дазвалялася нарыхтоўваць сена для сваёй. Пасля працоўнага дня ў калгасе тата запрагаў каня і мы ехалі па сена. Вазы накладвалі вялікія, каб рабіць менш рэйсаў. Як цудоўна было ехаць на возе вышынёй з добрую вясковую лазню, удыхаць водар сена, глядзець, як зрываюцца ў небе зоркі і падаюць у сінюю бездань! Назіраць, як з-за лесу вывальваецца, нібы жаўток з яйка нейкай дагістарычнай птушкі, вялікая круглая поўня.

Каля нашай хаты заўжды расло многа астраў. Мама вельмі любіла гэтыя кветкі і не давала мне іх рваць на букет. Хаця букеты ў нас заўжды стаялі на стале. Прыносіў іх тата. Вясеннія першацветы, потым чаромху, бэз, рамонкі, васількі — і так да восені.

Аднойчы да нашай суседкі ўпершыню прыехала сястра з Глыбокага. Наша вёска ёй не спадабалася: гразкая вуліца, многа векавых асін, неўрадлівыя землі, няма школы, магазіна, не ходзіць аўтобус.  Мяне вельмі здзівіла яе выказванне, я ўпершыню такое пачула, што каму-небудзь не спадабалася мая вёска. А мне вельмі даспадобы было засынаць пад шум дрыготкіх асін або чытаць кніжку, седзячы на печы, калі ўсе ў хаце і нікому не трэба нікуды ісці ці ехаць. Ад шуму асін, ад іх трапяткіх танцаў у непагадзь у хаце, здавалася, станавілася больш утульна.

Раней, кажуць, быў такі звычай: калі нараджалася дзіця і ў яго праз некалькі дзён адвальвалася пупаві­на, то гэты пупок закопвалі пад сцяной хаты, дзе жылі бацькі дзіцяці. Рабілася гэта для таго, каб чалавек ніколі не губляў сувязі з радзімай і, нібы пупавінай з целам сваёй маці, быў звязаны з роднай зямлёй. Напэўна, таму вельмі многія, апынуўшыся недзе далёка, заўжды памятаюць радзіму. Вядомыя паэты, кампазітары прысвячаюць ёй свае творы.

Я разумею, што ў Беларусі, а тым больш у свеце, ёсць многа найпрыгажэйшых мясцін. Але мне вельмі дарагая мая родная вёсачка, якая ўжо амаль вымерла. Напэўна, і многія мае землякі не пакінулі б Міхнічы, калі б не “шчаслівае” калгаснае жыццё, цяжкая праца без выхадных за працадні, а потым за капейкі.

Чым старэйшай станаўлюся, тым часцей успамінаю сваю малую радзіму, бацькоў, сяброў, усё добрае, дарагое, чаго ўжо ніколі не вернеш. Успамінаю сваю хату, якая ўжо не мая, а чужая, у якой заўжды пахла сушанымі яблыкамі і пчоламі (тата быў пчаляр). На свята пахла пірагамі і рознымі прысмакамі. Узгадваю, як дарослыя падчас посту жартавалі, пужаючы малых: не будзеш пасціць, то на свята падвернуць пад карыта. Як на Вялікдзень бегалі “па яйка”. А потым цэлы дзень хадзілі ўслед за алалоўнікамі. У горадзе людзі, нават жывучы ў адным доме, не ведаюць сваіх суседзяў. А ў вёсцы, калі ў каго вяселле, то ўсе прымалі ўдзел у гэтым. Мужчыны рабілі браму, жанчыны дапамагалі гатаваць стравы. Усёй вёскай праводзілі чалавека і ў апошні шлях.

Узгадваю, як хадзілі з кошыкам лавіць рыбу ў ручаі, бегалі ў грыбы ў Дубнікі, дзе вельмі раслі баравікі. Успамінаю жытнёвае поле за агародамі, падобнае да марскіх пейзажаў Айвазоўскага. А калі становіцца зусім сумна, разглядваю фотаздымкі. Асабліва дарагая мне адна фотакартка, на якой вясковая вуліца, хаты, крытыя саломай, векавыя асіны і стары драўляны крыж за мастом паміж дарогамі. І гучаць у памяці радкі паэта: “Мой родны кут, як ты мне мілы!// Забыць цябе не маю сілы”…

Стэфанія ЯКАВІЦКАЯ,

г. Паставы.



Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.