Звязалі свой лёс з рэвалюцыяй


56

Вялікая Кастрычніцкая сацыялістычная рэвалюцыя 1917 года паклала пачатак пераходу ад капіталізму да сацыялізму ва ўсім свеце. Яна мела на мэце пабудову сацыялістычнага грамадства. Вынікам гэтай рэвалюцыі стала ўтварэнне першай у свеце сацыялістычнай дзяржавы — СССР, у межах якой з’явілася Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка.

У Паставах савецкая ўлада была ўсталявана ў лістападзе 1917 года. Аднак ужо ў лютым 1918-га горад акупіравалі нямецкія войскі. У самім горадзе і ў воласці была адноўлена валасная ўправа. Кіруючыя пасады ў ёй занялі прадстаўнікі тых колаў, хто быў супраць савецкай улады, бо іх задавальнялі германскія парадкі. Але пасля заканчэння Першай сусветнай вайны і адыходу немцаў з тэрыторыі Беларусі (другая палова лістапада 1918 года) часці Чырвонай Арміі ўвашлі ў Паставы, Маладзечна, Ліду, Баранавічы.

15 снежня 1918 года ў вёсцы Андроны прайшоў мітынг, на які сабралася каля 4 тысяч грамадзян. Актывісты заклікалі падтрымаць савецкую ўладу, разам з чырвонаармейцамі весці барацьбу супраць знешніх і ўнутраных ворагаў. Селянін Ягор Касцень прапанаваў паслаць тэлеграму У. І. Леніну з просьбай дазволіць называць Пастаўскую воласць Ленінскай. Гэты зварот быў задаволены, і пэўны час воласць так і значылася ва ўсіх дакументах. Праіснавала новая ўлада нядоўга, бо ў выніку савецка-польскай вайны значная частка тэрыторыі Беларусі, у тым ліку і Паставы, да 1939 года апынуліся пад уладай Польшчы.

Не засталіся ў баку ад кастрычніцкіх падзей і нашы землякі.

8027

Антон Міхайлавіч Ціхан

А. М. Ціхан — бальшавік  з 1906 года. Нарадзіўся ў 1887 годзе ў сям’і селяніна-бедняка, таму змог скончыць толькі два класы. Па найме пасвіў кароў, коней. Усё роўна ў сям’і была нястача, трэба было шукаць больш сур’ёзны заробак. Бацькі, не бачачы іншага выйсця, згадзіліся адпусціць сына ў горад.

Восенню 1901 года ён паехаў у Пецярбург. Вясковаму хлопцу давялося нялёгка. У 1903 годзе Антон Ціхан паступіў памочнікам токара на паркетную фабрыку. Знаходзячыся сярод пецярбургскіх пралетарыяў, 16-гадовы юнак не застаўся абыякавым да наспяваючых падзей. У тым жа годзе ён пачуў пра ІІ з’езд партыі бальшавікоў і меншавікоў. Аднак толькі праз год, калі Ціхан стаў працаваць токарам на чыгуна- і медналіцейным механічным заводзе, упершыню пазнаёміўся з бальшавікамі Зайцавым, Мясніковым. Юнака прынялі ў сацыял-дэмакратычны гурток, даручалі распаўсюджваць пракламацыі.

У 1917 годзе, калі Антону Ціхану споўнілася трыццаць, адбылася Лютаўская рэвалюцыя. Яе сустрэў ужо не навічок, а выпрабаваны і загартаваны рэвалюцыянер. 4 ліпеня 1917 года бальшавікі арганізавалі магутную дэманстрацыю ў Маскве. У гэтыя напружаныя дні Антон Міхайлавіч як дэпутат Массавета выступіў на мітынгу, падтрымаў прапанову аб адмене смяротнай кары для ваеннаслужачых. У час Кастрычніцкай рэвалюцыі А. Ціхан актыўна ўдзельнічаў у баявых дзеяннях па захопе важнейшых устаноў, у тым ліку і Крамля.

 А. М. Ціхан пражыў гераічнае жыццё першаадкрывальніка, да краёў напоўненае барацьбой за сацыялізм, пошукам новых форм далучэння людзей да працы.

Сёстры Аксельрод

Нашымі зямлячкамі-рэвалюцыянеркамі былі і сёстры Аксельрод.

5105

Любоў Ісаакаўна Аксельрод (1868—1946 гг.) нарадзілася ў мястэчку Дунілаві-чы Вілейскага павета Віленскай губерні. У 15 гадоў пакінула сям’ю і пасялілася ў Палтаве. З ран-ніх гадоў стала ак-тыўнай удзель-ніцай расій-скага рэвалюцыйнага ру-ху. Аднак у1887 го-дзе пасля няўдалага замаху народавольцаў на імператара Аляксандра III ёй  давялося бегчы з Расіі. У хуткім часе Любоў Аксельрод перайшла на пазіцыі марксізму, уступіла ў групу «Вызваленне працы» і на працягу многіх гадоў заставалася самым адданым прыхільнікам яе лідара Пляханава. Пасля аб’яўлення амністыі членам апазіцыйных партый вярнулася ў Расію як значны дзеяч партыі меншавікоў. Потым стала членам пляханаўскай групы “Адзінства”.

У пачатку 1920-х гадоў Аксельрод выкладала ў Інстытуце чырвонай прафесуры. Пасля працавала ў Інстытуце навуковай філасофіі Расійскай асацыяцыі навукова-даследчых інстытутаў СССР, прафесар кафедраў гістарычнага матэрыялізму факультэтаў савецкага права і этналагічнага факультэта.

Л. І. Аксельрод памерла ў Маскве ў 1946 годзе. Пахавана ў закрытым калумбарыі на Данскіх могілках.

Іда Ісаакаўна Аксельрод (1870—1918 гг.) трапіла пад уплыў рэвалюцыйных ідэй старэйшай сястры. У 1884 го­дзе адправілася пагасціць да Любові і па яе даручэнні прывезла літаратуру для Палтаўскага рэвалюцыйнага гуртка. А ў хуткім часе  эмігрыравала ў Еўропу. Да сацыял-дэмакратычнага руху далучылася ў 1890-я гады. Захапіўшыся рэвалюцыйнымі ідэямі, Іда разам з Пляханавым аддалася актыўнай прапагандзе марксізму і ў 1917 годзе, перад самай кастрычніцкай падзеяй, вярнулася ў Расію.

Такім чынам, наша Пастаўшчына і яе жыхары прынялі самы непасрэдны ўдзел у падрыхтоўцы і правядзенні Кастрычніцкай рэвалюцыі, якая сто гадоў таму змяніла аблічча ўсёй планеты.

У Пастаўскім раённым краязнаўчым музеі ёсць шмат матэрыялаў, якія адлюстроўваюць падзеі рэвалюцыйнай пары. З некаторымі з іх можна пазнаёміцца ў музейнай экспазіцыі, частка будзе размешчана на выставе, прысвечанай 100-годдзю Кастрычніцкай рэвалюцыі.

Валянціна ДРУСЬ,

старшы навуковы супрацоўнік

 раённага краязнаўчага музея.



Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.