«Яшчар» – у Дзяржаўным спісе каштоўнасцей

Культура

Народная гульня моладзі «Яшчар» («Яшчур») вёскі Гута ў комплексе з іншымі мясцовымі варыянтамі беларускіх народных гульняў  Пастаўшчыны разам з маляванымі дыванамі і клёцкамі з «душой» ужо трэцяя гісторыка-культурная каштоўнасць, занесеная ў Дзяржаўны спіс па Віцебскай вобласці, і першая — адроджаная і падрыхтаваная менавіта ў нашым раёне.

Прапанову для яе ўключэння ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь падрыхтаваў Цэнтр культуры і народнай творчасці раёна.

Гульня «Яшчар» разам з іншымі традыцыйнымі забавамі Пастаўшчыны адноўлена на «Гуцкіх вячорках», якія ладзіць фальклорны гурток Гуцкага сацыяльна-культурнага цэнтра пад кіраўніцтвам дырэктара ўстановы, харэографа па адукацыі і вялікай аматаркі народнай культуры Тамары Маслоўскай. Вечарыны часцей за ўсё адбываюцца ў танцавальнай зале, аформленай у беларускім народным стылі пад этнаграфічную хату. Музычнае суправа­джэнне ажыццяўляе ансамбль народных інструментаў сям’і Пачкоўскіх.

На Пастаўшчыне гэта гульня вядомая са старажытных часоў. А сам абрад жаночай ініцыяцыі (пераход дзяўчат у дарослы стан) бярэ пачатак некалькі тысячагоддзяў назад. Падчас фальклорна-этнаграфічных экспедыцый ЦКіНТ былі запісаны звесткі пра «Яшчара» ад носьбітаў традыцыйнай культуры, якія нарадзіліся ў 10—30-я гг. ХХ ст. У фальклорным архіве ўстановы захоў­ваюцца 18 тэкставых, аўдыё- і відэазапісаў гульні, сабраных супрацоўнікамі цэнтра і культработнікамі раёна з 1992 г. Асаблі­ва актыўна гэта работа вялася з 2015 г. з удзелам дырэктара ЦКіНТ Ксеніі Грэська і метадыста па фальклоры Святланы Марозавай і аўтара гэтых радкоў. Гульня адрознівалася ў розных мясцінах Пастаўшчыны. А адноўлены намі варыянт перажыў найменш гістарычных змен у параўнанні з даступнымі для аналізу сучаснымі запісамі з іншых рэгіёнаў Беларусі (Віцебская, Гродзенская, Мінская вобласці).

Гульня «Яшчар» аднаўлялася ў 90-я гг. у дзіцячых фальклорных гуртках на сяле і Нядзельным ліцэі беларускай культуры, які існаваў на базе вучэбна-метадычнага цэнтра аддзела культуры. Там супрацоўнічалі Ігар Пракаповіч, Таццяна Гарошка, Іосіф Атрахімовіч, Алесь Касцень, Гераіма Танана, Ірына Макоўская. Сёння гульня бытуе ў асяродку моладзі на вечарынах у вёсцы Гута. У атачэнні іншых народных гульняў («У лямура», «Адам і Ева», «Споведзь», «Галубка» і інш.), гульнёвага карагоду «Падушачка», спеваў, традыцыйнай варажбы і мясцовых варыянтаў побытавых танцаў кракавяк, падэспань, «Лысы», «Ляво­ніха», абэрак, вальсаў, полек праводзіцца на калядных і велікодных вячорках, свяце Купалля. Сёлета прадстаўнікі з Гуты арганізавалі яе ў якасці  гульні ў фанты на традыцыйным ужо «Шляхецкім балі», які праходзіў у Дунілавіцкім СДК.

Выкарыстанне такіх набыткаў нашай спадчыны спрыяе кансалідацыі мясцовай супольнасці, творчаму развіццю і сталенню моладзі, выхаванню сапраўдных беларусаў. Пра гэта клапоціцца не толькі Гуцкі СКЦ, але і ўдзельнікі танцавальнага гуртка моладзі пад кіраўніцтвам Ірыны Кузьміч Варапаеўскага ГПДК, Гуцкая СШ. Спадзяюся, што і іншыя ўстановы адукацыі раёна падтрымаюць ініцыятыву па зберажэнні нематэрыяльных каштоўнасцей як яркай праявы нацыянальнай культурнай спадчыны.

Людміла ЧАТОВІЧ, супрацоўнік ЦКіНТ
Фота Сяргея ВШЫЎКАВА



Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.