Да яго рукой падаць
Ад райцэнтра да Парыжа ўсяго 45 кіламетраў. На візу траціцца не давядзецца, загадзя браніраваць білет таксама не спатрэбіцца. Садзіцеся на рэйсавы аўтобус, прыгарадны цягнік або за руль аўтамашыны — і менш чым праз гадзіну вашым вачам адкрыецца Эйфелева вежа. Безумоўна, у мініяцюры.
У 1830 годзе мясцовасць значылася на геаграфічнай карце як фальварак Парыж. У канцы XIX стагоддзя праз яе пралягла чыгунка Новасвянцяны—Беразвечча, да будаўніцтва якой прычыніўся князь Друцкі-Любецкі і ў гонар якога станцыю назвалі Навадруцк. З цягам часу вёска Парыж злілася з суседнім Навадруцкам і ў 70-я гады мінулага стагоддзя была выключана з уліковых даных. Аднак людзі так і не адвыклі парыжанамі звацца. І толькі ў 2006 годзе па ініцыятыве ксяндза Юозаса Булькі і хадайніцтве жыхароў населенаму пункту заканадаўча была вернута першапачатковая назва.
З таго часу на геаграфічнай карце значыцца вёска не Навадруцк, а Парыж, і яна стала прыцягваць турыстаў. Больш за тое, сюды прыязджаў нават пасол Францыі ў Беларусі.
Марозна-сонечным днём накіроўваемся ў Парыж і мы.
Больш за 200 жыхароў
У вёсцы на пачатак бягучага года зарэгістравана 218 чалавек. Амаль палова з іх — 96 — пенсійнага ўзросту. Парыжане працуюць у сельскай гаспадарцы, рыбгасе «Навінкі», сацыяльнай сферы, некалькі чалавек — у суседнім, Глыбоцкім, раёне.
— У нас ёсць базавая школа, бальніца сястрынскага догляду, Дом культуры і бібліятэка, аддзяленне паштовай сувязі, два магазіны, касцёл, — расказвала старэйшына вёскі Яніна Шарынская. — Многія сённяшнія пенсіянеры — былыя меліяратары. У вёсцы была іх кантора і база.
Што да самой Яніны Пятроўны, то яна 9 гадоў працавала сакратаром у былым калгасе «Кастрычнік», потым 27 гадоў загадвала мясцовай бібліятэкай. Пайшоўшы на пенсію, дома ўседзела толькі тры гады, пасля чаго ўладкавалася тэхнічкай у школу. Зарплата, хоць і невялікая, — добры дадатак да пенсіі, таксама невялікай. Разам з мужам Вікенціем Іосіфавічам упраўляюцца з дамашняй гаспадаркай і садам, агародам. Абедзве дарослыя дачкі жывуць асобна: Зоя працуе ў Глыбоцкім райаддзеле міліцыі, Алеся — у Банку развіцця ў Мінску.
Вось дык падвор’е!
Як ні шкада, а скаціну зараз мала хто з вяскоўцаў трымае. Сям’я Крысціны і Грыгорыя Казакевічаў — прыемнае выключэнне. На маё пытанне, колькі яе ў хлявах, гаспадыня пералічвае:
— Дзве каровы, цялушка, двое цялятак, дзве свінаматкі, парасяткі, кныр, гусі, качкі, куры. А яшчэ два сабакі і два каты.
Можаце ўявіць, колькі працы з такой колькасцю жыўнасці? Тым больш што гаспадар — слабы памочнік. Два гады назад у яго здарыўся абшырны інфаркт, і зараз не мае здароўя.
Крысціна Пятроўна спраўляецца з вялікай гаспадаркай і не лічыць гэта неймавернай цяжкасцю.
— Пайшоўшы на пенсію, некаторыя шыюць, вяжуць, малююць, мяне ж гэта не цікавіць. Больш прываблівае скаціна, — гаварыла. — Асабліва люблю коней! Але пасля таго, як адзін неаб’езджаны так разнёс мяне, што ледзьве не загінула і месяц праляжала ў бальніцы ў Мінску, больш не трымаю.
Думаеце, што жанчына за гаспадарчымі справамі, як кажуць, свету белага не бачыць? І памыляецеся, бо яна яшчэ тая падарожніца!
— Я ўсю Расію аб’ехала, — расказвала. — Была ва Украіне, у Балгарыі, Чэхаславакіі, Польшчы, Грэцыі, Турцыі. І мінулым летам у Турцыі адпачывала.
— А на каго пакідаеце гаспадарку? — пытаюся.
— У мяне тры родныя сястры, яны і дапамагаюць.
«Падарожнічае» Крысціна і завочна — па прасторах інтэрнэту. Не грэбуе TikTok, іншымі сацыяльнымі сеткамі.
А як без «Фантазіі»?
Парыжане вам адкажуць, што ніяк, бо магазін пад такой назвай вось ужо 18 гадоў працуе ў вёсцы.
— Мы з мужам адкрылі яго 1 красавіка 2007 года, — расказвала гаспадыня гандлёвай кропкі Людміла Мяшко. — Да гэтага гандлявалі на рынку. А летам наступнага года жыццё майго Сяргея раптоўна абарвалася. Наша дачка тады вучылася ва ўніверсітэце, сын перайшоў у 11 клас.
Жорсткі ўдар лёсу падкасіў маладую жанчыну, але не выбіў яе з каляіны — прадпрымальніцтва яна не пакінула. А потым яе надзейным памочнікам стаў сын Аляксандр.
У «Фантазіі» заўсёды багаты выбар харчовых тавараў, ён працуе без выхадных. У многім выйграе ў канкурэнцыі з магазінам «Парыж», які належыць Пастаўскаму філіялу Віцебскага аблспажыўтаварыства. Прывозяць вяскоўцам тавары і паштавікі.
У снежні 2023-га індывідуальны прадпрымальнік Людміла Мяшко адкрыла яшчэ адзін магазін — у Казлоўшчыне.
Ёсць вуліца Садовая
Мікалай Бабарыка 40 гадоў пражыў у Маскве і ўжо 7, як у Парыжы.
— Гэта лёс, — гаворыць. — Я беларус і заўсёды марыў жыць у Беларусі. Збылося! Сын з сям’ёй у Маскве, ужо 21 год, як я аўдавеў. Ад адзіноты ратуе царква ў Асінагарадку, я там нават званаром. Акрамя таго, вельмі добрыя суседзі.
На Садовай усяго 6 жылых дамоў. З найстарэйшых яе жыхароў — Ганна-Каміла Бервячонак і Лянгіна Яцына. Марыя і Антон Бекішы пераехалі сюды з Глыбокага, Алена і Сяргей Бялосавы — са Смаргоні. Застаўся ў бацькоўскім доме Андрэй Матошка. Ён незамянімы памочнік суседзям у іх гаспадарчых справах. Узарэ і апрацуе зямлю, спарадкуе дровы, летам абкосіць траву, а зімой расчысціць снег. А ў самога нават гарбузы на градках паспяваюць.
У дзяцей – лягчэйшая доля
Паўтара года назад Ганна-Каміла Бервячонак перанесла інфаркт. Адчуўшы сябе дрэнна, думала, што дапамогуць таблеткі. Добра, што патэлефанавала дачцэ ў Паставы. Тая нават па тэлефоннай размове зразумела, неколькі маці кепска, і выклікала хуткую дапамогу. Яе прывезлі ў бальніцу і выратавалі толькі дзякуючы стэнціраванню. А мужа, з якім пражылі 52 гады, ужо 4 гады няма на гэтым свеце.
Размаўляючы з жанчынай, я звярнула ўвагу на яркі дыван на канапе.
— Уласнай работы, — патлумачыла гаспадыня. — Я ткала дываны не толькі для сябе, але і на продаж, каб мець у сям’і лішні рубель. Цяжка тады жылося. Шчаслівая, што ў дачок лягчэйшая доля. Абедзве атрымалі вышэйшую адукацыю. Тэрэза працуе начальнікам аддзела на Аршанскім ільнокамбінаце, Ірына — намеснікам начальніка Пастаўскага міжраённага вузла паштовай сувязі. Асабліва часта да мяне наведваецца Іра.
Захопленыя творчасцю
У Парыжы я ўбачыла… Лондан. На адной з карцін, намаляваных Людмілай Мурзіч. Толькі не падумайце, што гэта з яе бязмежнай любові да англійскай сталіцы. Не! Проста ў мностве набораў, якія ёй купляе дачка для далейшай работы, аказаўся такі сюжэт.
Людміла Уладзіміраўна малюе карціны на палатне па абазначаных лічбах. Авалодаць тэхнікай такога малявання можа кожны, захапіцца — толькі настойлівыя. У Людмілы Мурзіч такіх карцін каля васьмідзесяці. Нядаўна ў мясцовым Доме культуры ладзілася іх выстава. Марское ўзбярэжжа, адзінокі ветразь, сосны, гарадскія пейзажы, леў і хлопчык, сава, мноства іншых сюжэтаў. Шмат у жанчыны і карцін у тэхніцы алмазнай мазаікі.
З ліку таленавітых, захопленых людзей і Баляслава Пачкоўская. Яна не толькі хораша спявае, малюе такія ж карціны і вышывае бісерам, як Людміла Мурзіч, але і шые, вяжа, робіць стрыжкі. А самыя «манументальныя» яе работы — коўдры з абрэзкаў тканіны або старых рэчаў. Не пыталася, ці чула майстрыха навамоднае слова «пэчворк», але яны менавіта ў такім стылі. Баляслава ўлічвае ўсё: з чаго зрабіць падкладку, які ўцяпляльнік пакласці, як падабраць абрэзкі і стварыць колеравую кампазіцыю. Атрымліваецца цудоўна!
— Зрабіла ўжо 12 коўдраў, — расказвала яна. — 10 падарыла пляменнікам. Няхай застаюцца на памяць. А я буду прыдумваць і ствараць новыя рэчы.
Найстарэйшы меліяратар
З таго часу, як Мікалай Мігіч пераехаў з Драгічыншчыны ў Навадруцк, мінула 60 гадоў, а памятае тыя дні, як сёння.
Правы шафёра ён атрымаў яшчэ да службы ў арміі і паспеў паўгода папрацаваць у калгасе. У арміі таксама прызначылі на машыну. А калі дэмабілізаваўся, знаёмы падгаварыў пераехаць у Навадруцк, уладкавацца ў меліярацыю, дзе тады былі высокія заробкі.
Прыехаў, а праз тры дні ўжо хацеў уцякаць назад. Многае яму тут не спадабалася. А найгорш, што прызначылі на дабітую лятучку — абшарпаную, з выбітымі вокнамі, спушчанымі коламі. І ўсё ж папрасіў у начальніка запчасткі, фарбу, шкло і слесара ў дапамогу.
— За тыдзень мы з Пятром Касарэўскім зрабілі лятучку, як лялечку, — успамінаў Мікалай Іванавіч. — Куды толькі я ні ездзіў на ёй у камандзіроўкі! Па ўсёй Беларусі, у Літву, Латвію. Пазней на аўтобусе развазіў рабочых па аб’ектах. А яны былі не толькі ў Пастаўскім раёне, але і ў Глыбоцкім, Шаркаўшчынскім.
Так і застаўся на Пастаўшчыне. Пакахаў дзяўчыну, стварыў з ёй сям’ю. Сёння адзін сын Мікалая і Алены Мігічаў — настаўнік, другі — зубны тэхнік.
Бабуліна адданасць
Калі б праводзіўся конкурс на суперадданую бабулю, Данута Шчогалева, несумненна, перамагла б у ім. Яна дапамагла падняць на ногі чацвярых даччыных дзяцей, а зараз выхоўвае траіх сынавых.
— Мой дом у Луцк-Казлоўскім, там жыве і дачка з сям’ёй, — расказвала Данута Генадзьеўна. — З усіх сіл падтрымлівала яе, дапамагала гадаваць дзяцей. А 5 гадоў назад пераехала ў Парыж — тут мая дапамога спатрэбілася сынавай сям’і. У нявесткі заканчваўся дэкрэтны водпуск, ёй трэба было выходзіць на работу ў рыбгас «Навінкі» прадаўцом выязнога гандлю. А з кім пакідаць трохгадовую Палінку? Двое старэйшых дзяцей — школьнікі.
З пераездам бабулі ў сына Сашы і нявесткі Надзі не стала падстаў хвалявацца за дзяцей. Ведаюць: яны заўсёды будуць накормленыя і дагледжаныя. Часта пасля ўрокаў у школе забягаюць да любімай бабулі і яе луцк-казлоўскія ўнукі.
— Самае святое для мяне — гэта дзеці, унукі і касцёл, — прызналася жанчына. — Яны даюць мне сілы.
На ніве культуры
Галіну і Міхаіла Іваноўскіх, Тэрэсу Барташэвіч, Святлану Латышонак ведаюць у Парыжы ўсе. Яны працуюць у мясцовым Доме культуры і бібліятэцы, творча падыходзяць да арганізацыі змястоўнага адпачынку вяскоўцаў. Ва ўстановах культуры праводзяцца розныя мерапрыемствы. Парыжане ахвотна прыходзяць сюды. Зараз культработнікі рыхтуюць святочныя праграмы да 8 Сакавіка і 80-годдзя Вялікай Перамогі.
Фаіна Касаткіна
