Сядзіба Мікалая і Маргарыты Скраблевічаў па завулку Сонечным у райцэнтры зацікавіла мяне як адмыслова добраўпарадкаваны куточак: прыгожы дом, дэкараваныя гаспадарчыя пабудовы, роўненька падстрыжаныя газоны, прыгожыя вазы пад кветкі, альтанка, мадэлі некалькіх самалётаў, якія ўзнімаюцца ў неба. Чым не тэма для артыкула? Аднак пасля размовы з гаспадаром я зразумела, што абмежавацца толькі добраўпарадкаваннем было б няправільна, бо шмат чаго даведалася пра жыццё Мікалая Аляксандравіча, у якім былі не толькі мірныя будні. І пра гэта варта расказаць на старонках газеты.
Камандзіроўка ў… невядомасць
З дзяцінства ён марыў стаць лётчыкам, але па зроку не прайшоў медкамісію для паступлення па гэтай спецыяльнасці. Тым не менш свой лёс усё роўна звязаў з авіяцыяй — скончыў Васількаўскае ваеннае вучылішча ва Украіне, якое з’яўлялася кузняй афіцэрскіх кадраў для ваенна-паветраных сіл СССР, а пазней — яшчэ і Ваенна-паветраную акадэмію імя Жукоўскага ў Маскве. Служыць трапіў у Паставы ў 1976 годзе. Часта даводзілася бываць у камандзіроўках, і не толькі ў Беларусі, але і ў Расіі, Грузіі, Азербайджане, ва Украіне. Кожны раз ведаў, куды накіроўваюць і з якой мэтай. А вось у той дзень, дакладней, ноччу 25 снежня 1979 года, яму і яшчэ 15 саслужыўцам аб’явілі, што іх на два тыдні камандзіруюць, але не праінфармавалі куды. Насцярожыла, што кожнаму выдалі пісталет, чаго раней ніколі не было. Толькі пасля таго як самалёт прызямліўся ва Узбекістане, пастаўчане сталі здагадвацца, што іх, напэўна, адправяць у Афганістан, хаця ў тыя дні ў краіне яшчэ не было аб’яўлена, што кіраўніцтва СССР прыняло рашэнне аб уводзе туды абмежаванага кантынгенту савецкіх войск. Так і сталася.
— Афганістан купляў у СССР самалёты, — расказваў Мікалай Скраблевіч. — Туды іх пераганялі з Узбекістана спецыялісты завода, на якіх самалёты выраблялі або рамантавалі. На гэты раз замест завадчан накіравалі нас. Пераапранулі ў цывільнае адзенне, выдалі пашпарты, адабралі рэчы. Усё абставілі так, што мы — грамадзянскія людзі і накіроўваемся ў камандзіроўку. Як стала вядома пазней, у той жа дзень з Полацка вылецеў у Афганістан Іл-76 з дэсантнікамі на борце. За 36 кіламетраў ад Кабула самалёт разбіўся. У авіякатастрофе загінула 7 членаў экіпажа, 3 афіцэры і 37 дэсантнікаў. У 2024 годзе да гадавіны трагедыі ў памяць пра іх у Баравусе быў адкрыты мемарыял.
Наш самалёт прызямліўся на аэрадроме ў Баграме. Спадзяваліся, што за тыдзень перададзім яго ваеннаслужачым, якія там знаходзіліся, і нас адправяць назад, у Паставы. Аднак чакала іншае: 27 снежня перад намі паставілі задачу ўзяць пад кантроль частку аэрадрома. У кожнага праверылі пісталет, кожнаму далі пароль. У 19 гадзін, калі ўжо было цёмна, пачалася аперацыя: нашы дэсантнікі зачышчалі прылеглую да аэрадрома тэрыторыю. Немагчыма перадаць словамі ўсё тое, што адбывалася: працаваў мінамёт, ішла бясконцая страляніна з аўтаматаў, узрываліся гранаты. А што маглі зрабіць мы, маючы ў руках толькі пісталеты? Разумелі: трэба ўзбройвацца. Калі праз тры гадзіны страляніна скончылася, мы адправіліся па трафейнаую зброю. Карціна, якую ўбачылі, была жахлівай. Да таго ж у неразбярысе нас ледзьве не пастралялі свае. Выратавала тое, што назвалі свае паролі. На полі бою забралі ў загінулых аўтаматы.
Група пастаўскіх авіятараў, у складзе якой быў Мікалай Скраблевіч, знаходзілася ў Баграме каля трох месяцаў. Ахоўвалі аэрадром і сваё жыллё, рыхтавалі да вылету самалёты: запраўлялі, падвешвалі ракеты і бомбы. Аэрадром гудзеў дзень і ноч, бо з 28 снежня ішла масавая перакідка ў Афганістан савецкіх войск, перавозілася шмат тэхнікі. Не хапала харчавання (за тры месяцы камандзіроўкі Мікалай страціў 8 кілаграмаў), начамі даймаў люты холад, а самае страшнае — пастаянна падсцерагала небяспека.
— Шчасце, што ўсе мы вярнуліся з той засакрэчанай камандзіроўкі, — гаварыў Мікалай Аляксандравіч. — Нямала перажылі нашы родныя, якія не ведалі, дзе мы знаходзімся (пісаць нам не дазвалялі) і ці жывыя.
«Зноў выйшла б замуж за Колю»
Падчас нашай размовы з Мікалаем яму якраз пазваніла жонка, якая гасцявала ў дачкі ў Полацку.
— Маргарыта Дзмітрыеўна, ці здагадваліся вы ў 1989-м, дзе знаходзіўся ваш муж? — спытала ў яе.
— Здагадвалася! — адказвае. — І такая дэпрэсія мяне накрывала, што зусім не было сіл: вярталася з работы, ела і клалася ў ложак. Хацелася толькі, каб хутчэй наступіў новы дзень: можа, ён прынясе якую-небудзь вестачку ад Колі. А можа, што ведаюць пра яго бацькі? Заказала на пошце тэлефонную размову са свекрывёй, якая жыла на Магілёўшчыне. У назначаны час пайшла на тэлеграф і там сустрэла знаёмую. «Што ты тут сядзіш? — кажа. — Нашы прыляцелі з Афгана. Твой Коля ўжо, напэўна, дома!» Як жа я бегла дадому! А там — нікога. Значыць, Коля не вярнуўся?! Пра тое, што ў яго не было ключоў ад дома, нават не падумала. А ўбачыла, як ён выходзіць ад суседзяў, ледзьве не задыхнулася ад радасці.
Мікалай чуе нашу размову, расчульваецца, і яго вочы вільгатнеюць. А Маргарыта працягвае:
— Я — шчаслівая жанчына. Муж добры, клапатлівы, адказны. Мы ў шлюбе 49 гадоў. І калі б у мяне было іншае жыццё, а ў ім — замуства, я зноў выйшла б за Колю.
Пасля службы…
Маёр Мікалай Скраблевіч камандаваў авіяцыйна-тэхнічным атрадам, і ў яго і думкі не ўзнікала звальняцца, але з 1992 года ў Беларусі пачалося скарачэнне Узброеных Сіл. Авіяцыйную часць у Паставах расфарміравалі. Мікалаю і яго саслужыўцам далі магчымасць перавесціся на службу ў расійскі Ейск. Але ён вырашыў застацца ў Паставах. Час быў цяжкі, з працаўладкаваннем — складана. І маёр запасу, за плячыма якога была акадэмія Жукоўскага і 20 гадоў службы, стаў… вартаўніком.
— Ніводную работу не лічу заганнай, — гаварыў ён. — Суткі вартаваў будаўнічы ўчастак, а потым аўтабазу райспажыўсаюза, трое знаходзіўся дома. У тыя дні разам з сябрам шабашылі: праводзілі ваду, рабілі ацяпленне. Адначасова будаваў свой дом. І я, і жонка выраслі ў прыватных дамах, жыць у кватэры нам не падабалася.
У вартаўніках Мікалай не затрымаўся: яго назначылі галоўным інжынерам. Менавіта пад кіраўніцтвам старшыні праўлення райспажыўсаюза Рыгора Леўкаўца і галоўнага інжынера Мікалая Скраблевіча ўзводзілася ўзорная на той час вытворчая база прадпрыемства, якая служыць і сёння.
— Ужо шмат гадоў я на пенсіі і ў такім статусе атрымліваю задавальненне ад жыцця, — дзяліўся мой суразмоўца. — Ва ўласным доме справа заўсёды знаходзіцца. А яшчэ сад, агарод, газоны. Захапляюся мадэляваннем самалётаў. Разам з Рытай падарожнічаем па Беларусі. Вельмі люблю праводзіць час з унучкай і ўнукам, якія ўсе школьныя канікулы бываюць у нас. Летам катаемся з імі на веласіпедах, зімой — на каньках.
У мінулым месяцы Мікалай Скраблевіч адзначыў сваё 70-годдзе. Акрамя родных, самымі жаданымі гасцямі былі тыя, з кім разам служыў. Іх ваеннае брацтва захоўваецца дзесяцігоддзямі, яны заўсёды на сувязі, а ў знакавыя даты (юбілей — адна з іх) сустракаюцца за сталом, успамінаюць былое, абмяркоўваюць падзеі ў краіне і свеце, дзеляцца ўласнымі навінамі. Чарговая сустрэча дружнай кампаніі адбылася 9 мая. Дзень Перамогі для кожнага з іх — святы.
Фаіна Касаткіна
