Краіна рыхтуецца да знамянальнай даты — сёлета спаўняецца 81 год з дня Вялікай Перамогі. Гэтай урачыстасці чакаюць найперш ветэраны, хто сваім годным жыццём яе набліжаў. На жаль, сведкаў тых жудасных падзей з кожным годам становіцца ўсё менш. Не дажыла да гэтага часу і мая мама — Варвара Міхайлаўна Літвіновіч (у дзявоцтве — Альшанікава). Але памяць пра яе і яе гераічнае мінулае жыве ў сэрцах яе родных.
Яна нарадзілася ў вялікай дружнай сям’і Альшанікавых у вёсцы Ізбішча, што на Расоншчыне. Вучылася ў мясцовай сярэдняй школе, дзе настаўнікам фізікі быў сам Пётр Міронавіч Машэраў. Пасля заканчэння васьмі класаў мама распачала работу ў аддзеле аператыўнага ўліку нарыхтжывёлы Расонскага раёна. Але папрацавала нядоўга: пачалася вайна… Фашысты спалілі вёску, згарэла і родная маміна хата. На яе месцы застаўся толькі вялікі камень — нямы сведка тых страшных падзей. Сям’і прыйшлося жыць у зямлянцы.
У 1942 годзе ў расонскіх лясах на базе ініцыятыўнай групы быў створаны партызанскі атрад імя Катоўскага, які ўвайшоў у склад брыгады імя Ракасоўскага. Камандзірам атрада быў стрыечны брат мамы Пётр Альшанікаў. Разам з іншымі вяскоўцамі ў рады партызан уступіла і мая 18-гадовая матуля. Была сувязной, выконвала ўсё, што ёй даручалі: удзельнічала ў баях пры выхадзе атрада з блакады, разгроме варожых гарнізонаў, трымала сувязь з падпольшчыкамі, раздавала медыкаменты, соль, мыла, дапамагала па кухні, даглядала раненых. Неаднаразова выходзіла на сувязь з агентамі. Дастаўляла каштоўныя звесткі, зброю, боепрыпасы. Рызыкуючы жыццём, пераносіла іх у кошыку разам з яйкамі, трусянятамі.
Мама як магла старалася дапамагаць воінам і партызанам. А перад гэтым скончыла школу дыверсіі ў Расонах. Усё, чаму там навучылася, вельмі спатрэбілася ёй у партызанскай дзейнасці. У гэтым жа атрадзе змагаліся з ворагам і сястра Анфіса, якая падарвалася на міне, і брат Уладзімір. Пасля вайны ён быў накіраваны ўчастковым інспектарам у Пастаўскі раённы аддзел унутраных спраў, а ў 1948 годзе — забіты бандытамі ў момант бою пры правядзенні аперацыі па знішчэнні банды, якая дзейнічала ў Дунілавіцкім раёне Полацкай вобласці.
Прозвішча мамы занесена ў кнігу «Памяць». За мужнасць, праяўленую ў барацьбе з фашысцкімі захопнікамі, яна ўдастоена розных узнагарод. Справы слаўнай патрыёткі адзначаны медалямі «Партызан Айчыннай вайны I ступені», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» і іншымі ўзнагародамі.
Пасля Перамогі маму накіравалі ў Пастаўскі раён, дзе з 1946 года яна працавала сакратаром у раённым аддзеле ўнутраных спраў, мела званне «малодшы лейтэнант». Затым была пераведзена пашпартыстам у пашпартны стол РАУС. А з 1952-га 25 гадоў была загадчыкам аддзела ЗАГС. За гэты час уручыла не адзін дзясятак пасведчанняў аб рэгістрацыі шлюбу, нованароджаных. Яна заўсёды жартам успамінала: «Я самая багатая бабуля ў свеце: у мяне многа ўнукаў, ёсць праўнукі».
Мама любіла людзей, і яны хінуліся да яе. Умела выслухаць і даць мудрую параду. Падоўгу затрымлівалася з маладымі, гутарыла, пераконвала. Да яе ахвотна ішлі, з ёй згаджаліся, а іншы раз у чымсьці перад ёй раскайваліся. Не лічылася з часам для карысці справы.
Асабліва чакала сустрэчы з баявымі таварышамі. Неаданаразова ездзіла на іх у Расонскі раён. Надзвычай цікава такія мерапрыемствы праходзілі пры жыцці Пятра Машэрава. Ён па-ранейшаму згуртоўваў былых партызан і падтрымліваў іх. А найперш заўсёды цікавіўся іх здароўем і сямейнымі справамі. І вельмі радаваўся, калі лёс у яго сяброў складваўся добра. Мама захаплялася дасціпным гумарам, камунікабельнасцю гэтага чалавека, яго імкненнем дапамагчы кожнаму. І як былы настаўнік ён вучыў іх жыццёвай мудрасці.
Мама часам адкрывала нам, сваім дзецям, таямніцы сваёй душы, са слязамі на вачах расказвала пра ўласнае дзяцінства, апаленую вайной маладосць, нялёгкае пасляваеннае жыццё. У такія моманты мы былі гатовыя гадзінамі слухаць яе шчымлівыя аповеды. Яна часта выступала перад вучнямі ў школах, да яе заўсёды наведваліся дзеці, каб павіншаваць з Днём Перамогі. А яна шчыра, па-мацярынску іх сустракала. Член КПСС з больш чым 30-гадовым стажам, яна праводзіла вялікую работу па патрыятычным выхаванні падрастаючага пакалення.
Адышлі ў вечнасць дарагія мне людзі, няма ў жывых і мамы. Штогод, у Дзень Перамогі, мы абавязкова едзем на могілкі з кветкамі. Я, яе дачка, вельмі ганаруся тым, што сваю часцінку душы ў Перамогу ўклала і мая матуля, нізка схіляюся перад яе мужнасцю і адданасцю Радзіме. Для мяне яна — прыклад ва ўсім.
Наталія Казак
