Ёсць народная мудрасць: народ, які не памятае сваіх продкаў, не мае будучыні. Нашы адносіны да памерлых — люстэрка нашай душы, маральнасці і культуры. Навядзенне парадку на могілках — не проста абавязак, а даніна павагі тым, хто нас выхоўваў і пакінуў нам у спадчыну гэтую зямлю.
Чыя зона адказнасці?
Тэму добраўпарадкавання месцаў пахавання на старонках газеты я падымала не раз. Але дастукацца да сумлення некаторых грамадзян так і не ўдалося. Асабліва непрывабны выгляд могілкі маюць летам, бо цёплае надвор’е і дажджы спрыяюць росту травы і пустазелля. І калі на невялікіх вясковых пагостах людзі імкнуцца падтрымліваць чысціню, то гарадскія ў Кашыцах, Шурпіках, па вуліцы Ціхай у райцэнтры навяваюць сум і напаўняюць сэрца болем: старыя пахіленыя крыжы, густыя зараснікі кустоўя і бур’ян у рост чалавека. На некаторых пахаваннях ужо немагчыма прачытаць ні імёнаў, ні дат. Адказнасць за гэта месца нясуць родныя памерлых або тыя, хто з самага пачатку ўзяў на сябе арганізацыю пахавання.
Часта чую, як сваякі спасылаюцца на занятасць. Канешне, сучасны рытм жыцця вельмі імклівы. Але ці з’яўляецца гэта апраўданнем? Многія месцы вечнага спачыну нашых землякоў, якія калісьці працавалі на карысць роднага краю, сёння выглядаюць цалкам закінутымі. Кажуць, чалавек жыве да таго часу, пакуль жыве памяць пра яго. На жаль, на некаторых магілах гэта памяць зарастае пустазеллем. І, хутчэй за ўсё, іх няма каму даглядаць з той прычыны, што блізкія таксама памерлі або з’ехалі далёка за межы раёна. Некаторыя лічаць, што добраўпарадкаваннем павінна займацца мясцовая ўлада або камунальная служба. Аднак ці справядліва перакладаць усю адказнасць на іх плечы? Сельвыканкамы і камунальнікі рэгулярна ачышчаюць цэнтральныя праходы могілак, вывозяць смецце, рамантуюць агароджы. Зазірнуць у кожны куток яны фізічна не ў сілах.
Нядаўна наведалася на могілкі па вуліцы Ціхай. Траву там, дзе магчыма, скасілі работнікі УП ЖКГ. А вось тыя магілы, на якіх стаяць агароджы, зараслі кустоўем. Пра тое, што агароджы трэба зносіць, пастаянна гавораць святары. Ды толькі, як кажуць, воз і сёння там.
Звярнула ўвагу, што каля гэтых могілак ёсць толькі адно месца для смецця. Але не насіць жа яго з аднаго канца ў іншы? Таму, напэўна, УП ЖКГ варта падумаць пра абуладкаванне яшчэ некалькіх пляцовак.
Калі ёсць ініцыятыва
Добраўпарадкаванне могілак — сфера, дзе немагчыма абысціся без ініцыятывы саміх грамадзян. Важна разумець, што прыбіраць трэба не толькі на магілах сваёй сям’і, але і звяртаць увагу на суседнія занядбаныя пахаванні. Каб кожны з нас узяў за правіла прыбіраць хоць бы адну закінутую магілу, агульны выгляд могілак карэнным чынам змяніўся б. Раней на Радаўніцу ці перад Тройцай вяскоўцы збіраліся разам, каб прывесці ў парадак усе месцы спачыну — без падзелу на «сваё» і «чужое». Можа, варта адраджаць гэту традыцыю?
У мінулым годзе я пісала пра занядбаны стан каталіцкіх могілак у Груздаве. Сёння сітуацыя мяняецца ў лепшы бок. Ураджэнец вёскі Дашчынкі Павел Яркоўскі, продкі якога тут спачываюць, узяў на сябе ініцыятыву па добраўпарадкаванні гэтага святога месца. Не ўсё даецца проста, але маленькімі крокамі тэрыторыя набывае належны выгляд. Вясной правялі суботнік. На яго сабраліся родныя пахаваных тут людзей з розных куточкаў не толькі Пастаўшчыны, але і ледзь не з усёй Беларусі. Прыбіралі ў асноўным закінутыя пахаванні. Работнікі УП ЖКГ пазней вывезлі выразаныя кусты, сухую траву, смецце, абсталявалі пляцоўку для збору смецця. Нядаўна ўстанавілі новую ўваходную браму. Вырабіў яе майстар з Варапаева Міхаіл Дубовік. Работы наперадзе яшчэ шмат. Але ёсць надзея, што ўсё задуманае ўдасца ажыццявіць.
Мяняецца выгляд і лучайскіх могілак. Пробашч мясцовага касцёла ксёндз Яўген Міхайлаў арганізаваў на навядзенне парадку хлопцаў-міністрантаў і іх сяброў. Яны прыбіраюць закінутыя магілы: выкарчоўваюць кустоўе, выграбаюць траву.
Агульная справа
Вернікі парафіі Святога Антонія Падуанскага ў Паставах у мінулым годзе па ініцыятыве жыхаркі райцэнтра Валянціны Стаўнійчук некалькі разоў арганізоўвалі суботнікі на могілках па вуліцы Ціхай. На жаль, на іх збіралася няшмат ахвотных. Прыводзілі ў парадак закінутыя пахаванні. Неаднойчы чула меркаванні людзей, маўляў, далучыцца да гэтай справы маглі б і прадпрыемствы, арганізацыі горада. А то звычайна ў рамках суботнікаў яны толькі мятуць прылеглую да адміністрацыйных будынкаў тэрыторыю. А чаму б не прыкласці сілы да чагосьці больш маштабнага? Ачысціць закінутыя магілы ці проста прыбраць смецце — справа некалькіх гадзін, але ад гэтага была б вялікая карысць.
Цяпер самае надзённае пытанне для большасці могілак — абкошванне травы. І тут не варта разлічваць толькі на камунальную службу. Грамадзянам трэба арганізоўвацца самім: альбо збіраць грошы і наймаць касцоў, альбо прыязджаць і працаваць талакой. Становіцца крыўдна, калі бачыш, як людзі абкошваюць толькі «сваё» і пакідаюць побач некранутымі два метры «чужога». Каб скасіць іх, не трэба шмат часу ці бензіну — проста трэба мець добрае сэрца.
Праблемай застаюцца стыхійныя звалкі на тэрыторыі могілак. Нярэдка людзі, прыбіраючы свае ўчасткі, выкідваюць старыя вянкі, сухую траву і іншае смецце не ў спецыяльна адведзеныя месцы, а на суседнія, недагледжаныя пахаванні або проста каля агароджы. Такое можна ўбачыць на гарадкіх могілках у Кашыцах.
Не заўсёды акуратна працуюць тыя, хто аказвае паслугі па ўстаноўцы помнікаў: пакідаюць пасля сябе рэшткі цэменту, пяску, камянёў, старыя надмагільныя пліты. Такі падыход дэманструе непавагу і да чужога праху, і да працы іншых людзей. Трэба старацца, каб пахаванні не толькі дарагіх нам людзей, але і незнаёмых былі дагледжанымі. Гэта той самы выпадак, калі парадак пачынаецца з кожнага з нас.
Анна Анішкевіч
